Inclusie is niet aardig, het is noodzakelijk
Iedereen hoort erbij. Het klinkt zo vanzelfsprekend. Maar binnen de Ubuntu-traditie betekent deze uitspraak iets veel krachtigers dan alleen acceptatie. Het betekent niet alleen dat iedereen welkom is. Maar ook dat iedereen een plek heeft. En dat ieders aanwezigheid ertoe doet voor het geheel. Want in een gemeenschap is niemand overbodig. Iedereen draagt iets bij. Niet ondanks verschillen, maar juist dankzij die verschillen.
Waarom inclusie essentieel is voor het geheel
Een gemeenschap wordt niet sterker door gelijkheid, maar door het benutten van wat ieder mens meebrengt. En precies daar krijgt inclusie een andere betekenis. Niet als iets aardigs. Maar als iets noodzakelijks. Want als iemand niet gezien wordt in wat hij of zij kan bijdragen, verliest niet alleen die persoon iets. De gemeenschap verliest mee.
De paradox van inclusie in organisaties
In veel organisaties spreken we over inclusie. We willen dat iedereen zich welkom voelt. Dat verschillen er mogen zijn. Maar ondertussen organiseren we vaak iets anders. We zoeken naar mensen die passen. Die op ons lijken. We waarderen wat zichtbaar en meetbaar is. We creëren systemen waarin sommige talenten vanzelf ruimte krijgen en andere nauwelijks worden opgemerkt. En zo ontstaat er iets subtiels.
Je mag erbij horen, zolang je je beweegt binnen wat al bestaat.
Onzichtbaarheid op de werkvloer
Als corporate antropologe zie ik hoe dat doorwerkt. Niet alleen in structuren, maar in mensen. Mensen die zich aanpassen om erbij te horen. Die delen van zichzelf kleiner maken. En soms zelfs nog een stap verder gaan. Die zich onzichtbaar maken. Niet omdat ze niets te brengen hebben, maar omdat ze geleerd hebben dat het toch niet gezien wordt. In mijn werk kom ik mensen tegen die precies daar zitten. Mensen die willen bijdragen, maar eerst moeten ervaren dat het veilig is om zichtbaar te zijn.
Wat er ontstaat als mensen wél gezien worden
En telkens weer zie je wat er gebeurt wanneer die ruimte er wél is. Niet alleen dat mensen zich dan laten zien. Maar dat er iets heel waardevols voor terugkomt.
Eigenheid. Energie. Bijdrage. Eigenaarschap. Verbondenheid.
Alsof iets wat eerst ingehouden werd, weer onderdeel wordt van het geheel. Wat er anders verdwijnt, is niet alleen hun bijdrage. Maar ook hun gevoel van plek. De ervaring dat je ertoe doet. Dat wat jij meebrengt verschil maakt. En precies daar raakt uitsluiting iets diepers dan we vaak beseffen.
Want wie zich structureel niet gezien voelt, trekt zich niet alleen terug uit het systeem, maar ook uit zichzelf.
De Ubuntu-blik op inclusie
In de Ubuntu-traditie ligt de vraag daarom ergens anders.
Niet: hoe zorgen we dat iedereen erbij hoort?
Maar: hoe zorgen we dat ieder mens tot zijn recht komt in relatie tot het geheel?
Inclusie vraagt een andere manier van kijken
Dat vraagt iets anders dan beleid. Het vraagt dat we anders leren kijken. Dat we niet alleen zien wie iemand is, maar ook wat iemand meebrengt. Dat we ruimte maken voor verschil, zonder dat het moet passen in wat er al is. En dat we erkennen dat inclusie niet begint bij systemen, maar bij de bereidheid om elkaar werkelijk te zien.
Inclusie als serieuze noodzaak
Wat deze tijd van ons vraagt is niet om inclusie vriendelijker te maken. Maar om haar serieuzer te nemen. Want in essentie gaat het niet over erbij mogen horen. Maar over het besef dat we elkaar nodig hebben om als geheel te kunnen bestaan.
🙋♀️ Sawubona! Ik ben Leontine van Hooft
🧠 Spreker, corporate antropoloog, auteur en B Corp ondernemer
🌍 Ubuntu – Ik ben, omdat Wij zijn en de Planeet is
📚 Prijswinnend auteur van 3 managementboeken en 3 kinderboeken over Ubuntu en Ubuntu leiderschap (Verkrijgbaar in NL & EN)
✨Bedenker van Ubuntopia®, Ubuntu voor kinderen
🗣 Boek mijn lezingen en masterclasses voor jouw congres via www.leontinevanhooft.nl