Ook een vader wordt geboren
Over de overgang naar vaderschap en het gemis van rituelen
Dit artikel is een vervolg op het artikel: Er wordt een moeder geboren
Na de babyshower bleef er één vraag bij mij hangen, een vraag die zich niet zomaar liet wegleggen. Bestaat er eigenlijk ook zo’n moment voor mannen? Een ritueel, een overgang, een plek waarop je als man werkelijk het vaderschap binnenstapt?
Toen ik die vraag stelde, kwamen de antwoorden snel en herkenbaar. Samen een biertje drinken, iets doen met vrienden, even stilstaan op een manier die past bij hoe mannen met elkaar zijn. En daar zit ook iets waardevols in. Mannen zoeken elkaar op, delen tijd, bewegen samen door het leven. En toch raakte het, voor mij althans, niet helemaal aan de kern.
Wat ontbreekt, is niet de intentie
Niet omdat er niets gebeurt, maar omdat het zelden een vorm krijgt waarin de overgang echt zichtbaar en voelbaar wordt.
En tegelijk is het ook de vraag of elke man daarop zit te wachten. Niet iedere man verlangt naar een ritueel, een kring of een moment waarop hij expliciet wordt gezien in die overgang. Voor sommigen zit de betekenis juist in het doen, in het gaandeweg groeien in hun rol, zonder daar woorden of vorm aan te hoeven geven.
En toch, ook als die behoefte niet altijd bewust gevoeld wordt, betekent dat niet dat de overgang zelf minder groot is.
In veel culturen worden dit soort momenten juist wél gemarkeerd, niet om ze groter te maken dan ze zijn, maar om te erkennen dat iemand een andere plek inneemt: in zichzelf en in de kring van mensen om hem heen. De overgang naar vaderschap is zo’n moment.
De innerlijke verschuiving naar vaderschap
Wanneer een man vader wordt, verandert er iets fundamenteels, iets dat verder gaat dan praktische verantwoordelijkheid of nieuwe routines. Er ontstaat een andere manier van aanwezig zijn in het leven, omdat er vanaf dat moment iemand is die zich op hem zal richten: een kind dat in hem een bron van veiligheid, herkenning en richting zoekt, nog voordat daar woorden voor zijn.
Binding ontstaat daarbij niet vanzelf, simpelweg met het verstrijken van de tijd, maar groeit in de manier waarop een man zijn plek inneemt in relatie tot zijn kind, zijn partner en de wereld om hen heen. In het besef dat dit kind niet los van hem staat, maar onlosmakelijk met hem verbonden is.
De relatie verschuift mee
Ook in de relatie met zijn partner voltrekt zich een stille maar wezenlijke verandering. Twee mensen die elkaar kennen als geliefden, worden samen dragers van nieuw leven, en dat vraagt om een andere vorm van aanwezigheid, van afstemming en van samen zoeken naar hoe je je verhoudt tot een werkelijkheid die nog geen vaste vorm heeft.
Het is een beweging die je niet kunt voorbereiden in theorie, maar die ontstaat terwijl je er middenin staat.
Het belang van erkenning door anderen
In veel samenlevingen wordt zo’n overgang niet alleen individueel doorleefd, maar ook gedeeld met anderen. Andere mannen zijn aanwezig, niet om richting te geven of antwoorden te bieden, maar om te erkennen wat er gebeurt en om iemand te zien in de beweging die hij maakt.
Daarmee wordt de stap naar vaderschap niet alleen een innerlijk proces, maar ook een relationele werkelijkheid waarin iemand wordt opgenomen.
Het gemis van een ritueel in de Westerse cultuur
In de Westerse cultuur blijft die laag vaak onzichtbaar. De overgang van man naar vader vindt wel degelijk plaats, maar zonder duidelijke markering, zonder een moment waarop iemand werkelijk wordt gezien in wat er verandert. En daarmee vaak ook zonder getuigen. Juist daardoor blijft iets impliciet wat, wanneer het gedeeld zou worden, aan kracht en betekenis zou winnen.
Namelijk dat dit moment ertoe doet. Dat deze verschuiving gezien mag worden. Dat iemand niet alleen instapt, maar ook gedragen en bevestigd wordt in die beweging.
Waar vaderschap begint
Want misschien is dat wel waar vaderschap begint. Niet in precies weten hoe het moet, maar in het innemen van je plek, vaak al vóór de geboorte. In aanwezig zijn, ook als je nog zoekend bent. Ook als je nog niet kunt overzien wat het zal vragen of brengen. In het besef dat je het niet alleen hoeft te doen, maar het ook niet alleen kunt.
Vaderschap ontstaat in relatie
Vaderschap ontstaat namelijk niet in afzondering. Het groeit in relatie: met je kind, met je partner en met de mensen om je heen die je daarin zien en erkennen. En zoals bij iedere geboorte, maakt het een wereld van verschil of iemand daarin alleen staat, of wordt opgenomen in een groter geheel dat als het ware zegt:
Wij zien je, en je hoort erbij. Welkom vader.
🙋♀️ Sawubona! Ik ben Leontine van Hooft
🧠 Spreker, corporate antropoloog, auteur en B Corp ondernemer
🌍 Ubuntu: Ik ben, omdat Wij zijn en de Planeet is
📚 Prijswinnend auteur van 3 managementboeken en 3 kinderboeken over Ubuntu en Ubuntu leiderschap (Verkrijgbaar in NL & EN)
✨Bedenker van Ubuntopia®, Ubuntu voor kinderen
🗣 Boek mijn lezingen en masterclasses voor jouw congres via www.leontinevanhooft.nl
Beeld: Canva Pro