The Black Panther voor westerse ‘dummies’

Er wordt mij, als corporate antropologe en als ondernemer in opkomende markten,  op dit moment veel gevraagd om toelichting te geven op de culturele en historische uitingsvormen van de film The Black Panther. Ik kan dat goed begrijpen. Het is altijd fijn te weten wat je nu eigenlijk ziet. Dat maakt het een stuk meer de moeite waard. Ik noem een aantal culturele en historische aspecten die deze film meer diepgang  en beleving geven.

Onderhuidse versieringen & gezichtsbeschilderingen

In de film zie je vele voorbeelden van Afrika’s rijke cultuur van scarification en face painting. Scarification zijn, in tegenstelling tot tattoos,  onderhuids aangebrachte littekens, vaak in prachtige patronen,  die je kunnen vertellen welke positie, rang de man of vrouw bekleed in de community of familie. Het zijn dus niet allen, wat veel westerlingen denken, uitingen van schoonheid, maar ook van afkomst, soms zelfs zijn het beschermende patronen die de drager moeten beschermen tegen boze geesten. Sommige mensen zijn hiermee zo rijk symbolisch versierd waarmee ze als het ware hun identiteitskaart op hun lijf meedragen.

Tribale make-up,  vaak in de film te zien in de vorm van gezichtsverf, kan vele dingen betekenen. Het wordt bijvoorbeeld bij de jacht, culturele en religieuze ceremonies gebruikt of bij militaire doeleinden om een ​​vijand bang te maken. Het functioneert daarnaast ook  als een ‘sociale marker’. Zo onderscheid het jongens van mannen, mannen van oudere mannen, mannen van vrouwen en leden van de stam van buitenstaanders. Schminken geeft de status en culturele betekenis van de man of vrouw aan en dat kan ook belangrijk zijn in het vinden van een partner.

Spiritualiteit & wijsheid

In de film is veel aandacht voor Afrikaanse spiritualiteit en wijsheid, niet te verwarren met de religies zoals de rest van de wereld die kent. Het bereiken van geluk wordt hierbij aangemoedigd. En dat is nooit alleen voor het individu zelf. Want in je eentje ben je niemand. Je ontleent je bestaansrecht en identiteit aan de community waar je deel van uitmaakt. Hebzucht , oneerlijkheid, destructieve emoties, de community wordt er niet beter van, dus het individu al helemaal niet.  Daarom wordt ieder mens uitgedaagd  het positieve in het leven na te streven en te leven vanuit een hogere frequentie. Afrikaanse spiritualiteit kent ook geen hemel of hel. Dit heeft ook te maken met het feit dat men niet in de dood gelooft zoals westerlingen dat doen.  Noch worden de zielen van de overledenen gestraft voor hun zonden in de hel door een manicheïsme duivel. Eerder wordt aangenomen dat de doden onder ons leven, hetzij in een getransformeerde vorm, hetzij op niet-fysieke gebieden van de kosmos. Afrikanen hebben dus een heel sterke verbondenheid met voorouders en dragen de wijsheid van de ouderen via hun eigen DNA aan de ongeboren generaties.Ware spiritualiteit is in het land Wakanda dan ook  ‘slechts’ een uiting van diepe wijsheid.

Technologische vooruitgang

Afrika heeft ‘s werelds oudste record van menselijke technologische prestaties op haar naam staan. Van de  oudste stenen werktuigen en productie van gereedschappen ter wereld, tot ontwikkelingen gebaseerd op wiskunde, metallurgie, architectuur en astrologie. Zo gebruikte Afrika al eeuwen drie soorten kalenders: de maan, de zon en stellaire, lang voordat onze numerieke kalender een feit was. Door  Afrikaanse vrouwen  werd met de Lebombo Bone (een recht apenbot met aangebrachte inkervingen, die een maandcyclus symboliseerde), de basis gelegd van wat nu mathematicus heet. De Piramides van Egypte en Soedan zijn architectonische Afrikaanse oude meesterwerken, die voor een groot deel onze moderne technologische kennis van bouwkunst hebben verwonderd en beïnvloed.Wakanda zelf beschikt over een zeldzaam en waardevol edelmetaal en weet door de technologische mogelijkheden daarvan te gedijen, zoals ook het erts Coltan, gebruikt in mobile telefonie, Congo geen windeieren legt. De inwoners van Wakanda worden zeer welvarend en willen vervolgens de wereld helpen.

Art, sculpturen & maskers

Afrikaanse kunst wordt vaak verward met primitieve kunst, alsof het een soort voorouderlijke achtergebleven versie is van westerse kunst. Dat Afrikaanse kunst uiterst verfijnd en zeer ontwikkeld is zal menige westerling doen verrassen. Het is functionele kunst, vol met complexe symboliek die tijdens rituelen de continuïteit van de gemeenschap ondersteunen: bijvoorbeeld bij geboorten, kennis overdracht met betrekking tot moraliteit aan jongeren, de overdracht van macht van de ene generatie naar de andere, en tenslotte ter begeleiding van een vreedzame vertrek van de zielen van de doden. Afrikaanse kunst werd en wordt nog steeds gemaakt, om fundamentele spirituele waarden die essentieel zijn voor het voortbestaan ​​van de gemeenschap tot uitdrukking te brengen en te ondersteunen.

Veel Afrikaanse sculpturen zijn ook functioneel in de zin dat ze bedoeld zijn om gedragen te worden zoals maskers, vastgehouden et worden als staf, of gebruikt als pijpen e.d. In de meeste traditionele Afrikaanse culturen neemt  de persoon die een ritueel masker draagt, tijdelijk afstand van de eigen identiteit en wordt de identiteit aangenomen van de geest die wordt vertegenwoordigd door het masker zelf. Deze rituelen worden meestal  ondersteund door dans en muziek. De maskerdrager wordt zo een soort medium dat een dialoog mogelijk maakt tussen de gemeenschap en de geesten of met voorouderen. Daarmee getuigt de Afrikaanse kunst van een hoge spirituele beschaving.

Militair geniaal

De film is militair gezien zeker geïnspireerd door Shaka Zulu, een Zulu koning met mythologische proporties  aan wie een nieuwe staatsvorm gebaseerd op nieuwe technieken en tactieken in oorlogsvoering worden toegeschreven. Hij introduceerde bijvoorbeeld de Ikwla,  een wapen met een kortere bol en een langere speerpunt, een soort zwaard. Hij introduceerde ook schilden van koeienhuid, die veel sterker waren dan de eerder gebruikte ijzeren en houten schilden. Ze kregen verschillende kleuren en dessins, afhankelijk van de rang van de warrior.

Hij beschikte binnen no-time over een enorm leger, 20.000 krijgers, mannen en vrouwen, omdat vele tribes zich bij hem aansloten. Zijn vele strenge militaire decreten en militair beleid brachten hem respect en een reputatie van meedogenloosheid. Hij is voor veel Afrikanen een symbool van kracht, vrijheid en onafhankelijkheid. Veel van wat overgeleverd is, is echter opgeschreven door blanke kolonisten die hem omschreven als een massamoordenaar. Hij kan in elk geval gezien worden als een groot militair strateeg, een sterke politieke leider die geweld niet schuwde.

Sterke vrouwen

Wat de film ook bijzonder vernieuwend maakt is dat koning T’Challa zich laat beschermen door een leger aan krachtige vrouwen: De Dora Milaje. Als westerling denk je vast in eerste instantie: niet stereotyperend en vooruitstrevend, mooie rolmodellen, maar het is wel degelijk op waarheid gebaseerd.

Diverse Afrikaanse landen kennen een rijke historie aan Amazones, legers bestaande uit vrouwelijke warriors,. Zij fungeerden niet alleen als Koninklijke lijfwachten, zij waren ook priesteressen, of zelfs koninginnen. Zoals in de film, waren zij vaak in rood leer gekleed.

Een film die absoluut de moeite waard is dus.